در بین همه شایستگیها و شرایط لازم برای مسئولیت دو شایستگی و دو شرط اساسی برای مسئولین از همه مهمتر و لازم تر است، یکی «ضرورت تقویت بنیه و توان معنوی» و دیگری «نگاه ارزشی به مسئولیت» است.
امروز کشور از ضعف بنیه و توان معنوی و نبود نگاه ارزشمند به مسئولیت بعضی از مسئولین رنج میبرد نه از دشمنی آمریکا و تحریمهای ظالمانه. این سنت قطعی خداوند است که اگر بنیه و توان معنوی وجود داشته باشد نه تنها هیچ نیرویی نمیتواند به ما ضربه بزند، بلکه برکات آسمان و زمین به روی ما گشوده خواهد شد.
مقدمه
پیامبر گرامى اسلام صلَّى اللَّه علیه و آله در باب مسئولیت میفرماید: «لا یُؤَمَّرُ رَجُلٌ عَلىٰ عَشَرَةٍ فَما فَوقَهُم اِلّا جِیءَ بِهِ یَومَ القیامَةِ مَغلولَةً یَدُهُ اِلىٰ عُنُقِه فَاِن کانَ مُحسِناً فُکَّ عَنهُ وَ اِن کانَ مُسیئاً زیدَ غِلّاً اِلىٰ غِلِّهِ»[1] هیچكس نیست كه بر ده نفر یا بیشتر ریاست و امارت داشته باشد مگر اینكه او را در روز قیامت مىآورند در حالی که دست او را به گردنش بستهاند، پس اگر نیک عمل کرده است، دست او را باز میکنند و اگر ناشایست عمل کرده است بر غل و زنجیر او میافزایند. قابل توجه مسئولین، آنهائی که ریاست را برای مقام و منزلت، برای احترام و منیت، برای برتری جوئی، برای برو و بیایش، برای امکانات ویژهاش، برای منافع و مزایایش میخواهند؛ بدانند پست و مقام در آخرت چنین تبعاتى دارد.
نگاه ارزشی به مسئولیت و تقویت بنیه و توان معنوی
در بین همه شایستگیها و شرایط لازم برای مسئولیت دو شایستگی و دو شرط اساسی برای مسئولین از همه مهمتر و لازم تر است، یکی «ضرورت تقویت بنیه و توان معنوی» و دیگری «نگاه ارزشی به مسئولیت» است.
ضرورت تقویت بنیه و توان معنوی
یکی از اساسیترین نیازهای ضروری امروز جامعه، خاصه برای مسئولین، تقویت بنیه و توان معنوی است. تقویت بنیه و توان معنوی یعنی در همهی حالات خدا را حاضر و ناظر دانستن، به یاد خدا بودن، ارتباط با خالق هستی و راز و نیاز با حضرت حق آنهم در دل شب داشتن است.
بعضی فکر می کنند بنیه و توان معنوی فقط در امور فردی کارساز و لازم است در حالی که بنیه و توان معنوی قبل از آن که در امور فردی کارساز باشد در امور حکومتی لازم و ضروری است و هر چه مسئولیت سنگینتر و شرایط سختتر، بنیه و توان معنوی لازمتر و ضروریتر است و هر چه بنیه و توان معنوی قویتر؛ موفقیت قطعیتر خواهد بود. با تقویت بنیه و توان معنوی میشود از شرایط سخت و طاقت فرسای مسئولیت گذر کرد.
تقویت بنیه و توان معنوی، چراغ راه عزت و شرافت و استقلال هر ملت و راه گشای همه فعالیتها و حلّال همه مشکلات است چرا که تقویت بنیه و توان معنوی، تاب آوری و قدرت پایداری انسان در برابر ناملایمات، حوادث و سختیها را افزایش داده و پیروزی را حتمی خواهد کرد. خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم میفرماید: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ»[2] و اگر اهل شهرها و آبادیها، همه ایمان میآوردند و پرهیزکار میشدند؛ همانا برکات آسمان و زمین را بر روی آنها میگشودیم ولی چون آیات الهی و پیامبران را تکذیب کردند، ما هم آنان را سخت به کیفر اعمالشان رساندیم و گرفتارشان کردیم.
تقویت بنیه و توان معنوی، پیش نیاز هر حرکتی اصلاحی است. بار سنگین اصلاح هر جامعه را نمیتوان بدون بنیه و توان معنوی به منزل برد، از این رو نیاز به نیروی معنوی یک ضرورت است که آن از ناحیه خداوند تبارک و تعالی نشأت میگیرد: «إِنَّ اللَّهَ یدَافِعُ عَنِ الَّذِینَ آمَنُوا»[3] خداوند عزّ و جلّ مدافع و پشتیبان کسانی است ایمان آوردهاند.
تقویت بنیه و توان معنوی، راه رسیدن به اهداف را، راحتتر و سریعتر، هموار میکند و برکات الهی را، بهتر بر جامعه نازل میکند و کمبودها را، سریعتر برطرف خواهد شد «وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا»[4] و اگر مردم بر طریقه حق، پایداری کنند، به یقین آنان را از آب رحمت سیراب خواهیم کرد.
تقویت بنیه و توان معنوی، دریچههای علم و دانش را، به روی انسان میگشاید: «وَ اتَّقُوا اللهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ الله»[5] و به مسئول قدرت تشخیص میدهد: «اِن تَتَّقُوا اللهَ یَجعَل لَکُم فُرقانا»[6] و اگر خداوند تبارک و تعالی به پیامبر گرامی اسلام فرمان: «قُمِ الَّیلَ»[7] شب را به پا خیز، میدهد؛ بخاطر این است که مسئولیت سنگینی بر دوش آن بزرگوار گذاشته شده است و برای انجام آن باید از راز و نیاز در دل شب کمک بگیرد و بنیه و توان معنوی خود را تقویت کند.
اگر خداوند به قدرت رسیدهها را فرمان «أَقَامُوا الصَّلَاةَ» میدهد، بخاطر این است که گره کارها بهتر باز میشود و حاکمیت با بنیه و توان معنوی، اجرایی میشود و به اهداف خود میرسد و دوام پیدا میکند: «الَّذِینَ إِن مَّکنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنکرِ»[8] همان كسانى كه چون در زمین به آنان توانایى دهیم، نماز برپا مىدارند و زكات مىدهند و به كارهاى پسندیده وامىدارند، و از كارهاى ناپسند باز مىدارند.
وقتی بنیه و توان معنوی تقویت شد:
- ایمان، یقین و تسلیم بر مسئول حاکم شده، هیچ شک و شبههای نمیتواند او را متزلزل کند؛
- توان کنترل هوای نفس و خواهشهای نفسانی را پیدا کرده، هرگز وسوسهها او را فریب نمیدهد؛
- توان کنترل رفتار و گفتار بر طریق صواب حاکم شده، از کژی، رذلی، پلشتی، لغزش و حرکات ناشایست مصون میماند؛
- روحیه بزرگواری در مسئول تقویت شده، رشوه، دزدی، خیانت و هر گونه سوء استفاده، رهایی مییابد؛
- مسئول، وظیفه شناس و مسئولیت پذیر شده و با روحیهی جهادی، حرکت انقلابی و ارادهی جدی، به تلاش شبانه روزی و اثربخش میپردازد و از تنبلی، بیحالی و کسلی رهایی مییابد؛
- با تشخیص صحیح، عمل بهنگام، عملکرد شایسته، حرکت به سمت اهداف را پیش گرفته و با انتخاب بهترین روش اجرایی، کارها را سامان میبخشد؛
- فعالیتها اثر بخش شده و با کمترین هزینه و در کوتاهترین زمان ممکن، پیشرفتهای چشمگیر حاصل میشود و عایدات آن، جامعه را بهرهمند میسازد؛
- استقامت و پایداری در مسئول حاکم شده و در برابر مشکلات و سختیها، کم نیاورده، صبور و مقاوم میشود؛
- آن چه برای رفع نابسامانیها نیاز است، بهتر فراهم شده و نابسامانیها سریعتر حل و فصل میشود؛
- اعتماد به نفس در جامعه نهادینه شده و دیگر سخن از نمیتوانیم و نمیشود، به میان نمیآید؛
- تدین و دینداری استوار شده و فرمان «أَقَامُوا الصَّلَاةَ» در همه عرصهها محقق میشود: «الَّذِینَ إِن مَّکنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنکرِ»[9]؛
- جامعه بر طریق صواب استوار گشته و ناهنجاریها رخت میبندد: «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ»[10].
وقتی بنیه و توان معنوی قوی شد، شایسته سالاری حاکم میشود، دیگر هر آدم بیسر و پایی برای به دست آوردن قدرت و پست و مقام، خود را به آب و آتش نمیزند، دیگر کسی عطش قدرت ندارد، مسئولیت را به خاطر امکاناتش، منافع و مزایایش، احترام و برو و بیایش نمیخواهد، با منیت و برتریخواهی، کارنامهی خود را به رخ دیگران نمیکشد، دیگر کسی لاف بیخود نمیزند و خود را به ارزشهای واهی متصف نمیکند، دیگران را رقیب خود نمیداند و با اتهامهای واهی آنان را از میدان به در نمیکند و میداند به همان اندازه که مورد احترام مردم است و به همان اندازه که از اختیارات و امکانات برتر برخوردار است، در روز قیامت، به همان اندازه گرفتار است و باید پاسخگو باشد، پس در استفاده از اختیارات، امکانات و موقعیتش به شدت احتیاط میکند.
اگر میبینیم:
اگر میبینیم مسئول درشت حرف میزند نه درست، دنبال منافع شخصی است نه مصالح عمومی، دنبال قانون گریزی است نه قانون مداری، دنبال اَعمال سلیقه است نه اِعمال قانون، دنبال جنجال آفرینی است نه حرکت جهادی، دنبال تشنج آفرینی است نه رفتار انقلابی، دنبال سیاسیکاری است نه فعالیت جدی، دنبال اشرافی گری است نه همراهی مردم، دنبال سهل انگاری است نه تلاش شبانه روزی، دنبال فرصت طلبی است نه خدمت رسانی، دنبال سوء استفاده از موقعیت است نه مصالح جامعه؛ همه به خاطر ضعف بنیه و توان معنوی است.
اگر میبینیم مسئول در تشخیص صحیح و عمل بهنگام لنگ میزند یا بین اصول و فروع امور، فرق نمیگذارد، یا به فروع بیشتر از اصول اهمیت میدهد یا در انجام وظیفه، کوتاهی میکند یا در برابر مشکلات کم میآورد یا با مشکلات، شعاری برخورد میکند یا با ترک فعل، به مشکلات دامن میزند و با بها ندادند به نیروهای داخلی، سرمایههای کشور را هدر میدهد، یا در دشمن شناسی مشکل دارد یا بین خودی و دشمن مرز بندی ندارد یا دشمنی را، توهم میداند و به دیگران فخر میفروشد، خود را برتر از دیگران میداند، از بالا به مردم نگاه میکند؛ همه به خاطر ضعف بنیه و توان معنوی است.
و یا اگر میبینیم مسئول در حیطه مسئولیتش، فرصت سوزی، دروغ گویی، تناقض گویی، عوام فریبی، فرافکنی، توهین و عقدهگشایی، قیافه حق بجانب گرفتن، نسبت ناروا به دیگران دادن، بد اخلاقی با ولی نعمتهای خود، یا رشوه خوارى، رانت خواری، دست اندازى به بیت المال و خیانت وجود دارد و یا اگر میبینیم مسئول، خود را وامداری دیگران میداند و دنبال ملاحظههای حزبی و گروهی، رفتارها و گفتارهای دوگانه، دو قطبی سازی، تشویش اذهان، حاشیه سازی، اختلاف افکنی، بیتوجهی به مسائل کشور، بیتوجهی به توصیههای رهبری است؛ همه به خاطر ضعف بنیه و توان معنوی است.
و یا اگر میبینیم رفتار مسئول بجای ترویج تدین و دین داری، مروج رفتار بیگانگان است و بجای مبارزه با انحراف، همراه منحرفین شده است و بجای کرنش در برابر معروف و خروش در برابر منكر، از امربه معروف و نهی از منكر برآشفته میشود و میخواهد به هر قیمتی که شده، آمر به معروف و ناهی از منکر را زمین بزند؛ همه به خاطر ضعف بنیه و توان معنوی است.
امروز کشور از ضعف بنیه و توان معنوی بعضی از مسئولین رنج میبرد نه از دشمنی آمریکا و تحریمهای ظالمانه. این سنت قطعی خداوند است که اگر بنیه و توان معنوی وجود داشته باشد نه تنها هیچ نیرویی نمیتواند به ما ضربه بزند بلکه برکات آسمان و زمین به روی ما گشوده خواهد شد.
نگاه ارزشی به مسئولیت
یکی دیگر از اساسیترین نیازهای ضروری برای مسئولین، نگاه ارزشی به مسئولیت است. مسئولیت، جایگاه خدمت به مردم و برطرف کردن نیاز مردم و رفع کاستیها و نارساییهای مردم است. مسئولیت، نردبان ترقی و تعالی بخشیدن به جامعه است و یک ارزش والا به حساب میآید به حدی که اسلام آن را موهبت الهی دانسته و برای آن اجر و پاداش فراوان قائل شده است، پس باید به آن نگاه ارزشی داشت و از این جایگاه به شایسته محافظت کرد و از پیرایههای ناشایست آن را پاک نمود و از اختیارات و امکانات آن به درستی استفاده کرد چرا که به همان اندازه که مسئول از جایگاه، اختیارات، امکانات برخوردار است، به همان اندازه در روز قیامت، باید پاسخگو باشد و چه بسا به همان اندازه گرفتار خواهد بود.
وقتی نگاه به مسئولیت ارزشی شود:
- وقتی نگاه به مسئولیت ارزشی شد، مسئولیتها بر اساس شایسته سالاری توزیع میشود؛
- مسئول خود را خادم مردم دانسته و به آن افتخار میکند و خدمت رسانی خالصانه و پاسخ گوئی صادقانه، را محور خدمات خود قرار میدهد؛
- سرلوحه فعالیت مسئول، قانون مداری، مسئولیت پذیری و وظیفه شناسی شده و با تشخیص صحیح و عمل بهنگام، شایسته و متعهدانه، به خدمت میپردازد؛
- خدمت با روحیهی انقلابی، حرکت جهادی، ارادهی جدی و تلاش شبانه روزی، مزین میشود؛
- مسئول در حیطه مسئولیت خود، خدا را ناظر و حاضر دانسته و در برابر وظائف ملی و تکالیف الهی، خود را مسئول میداند؛
- در اصلاح روشها همواره از اهل فن استفاده کرده و از انتقاد سازنده استقبال میکند و ناهنجاریها را از مدیریت خود دور میکند؛
- مسئول دیگر غر نمیزند، منت نمیگذارد، خسته و منفعل و بیتفاوت نمیشود از زیر کار در نمیرود.
جمعبندی و نتیجهگیری
امروز کشور از نبود چنین نگاه ارزشمند رنج می برد نه از دشمنی آمریکا، نه از تحریمهای ظالمانه، اگر میبینیم از درون بعضی از مسئولیتها و ریاستها چیز ارزشمندی بیرون نمیآید به خاطر فقدان چنین دیدگاهی است.
به امید روزی که مسئولین ما با تقویت بنیه و توان معنوی و نگاه ارزشمند به مسئولیت، ایران اسلامی را گلستان دین و دنیا کنند.
دیدگاهتان را بنویسید