مقدمه
دفترچه راهنما
دفترچه راهنما، شناسنامه محصول و دستورالعمل نحوه استفاده از آن محصول است و هرچه مصرف کننده بیشتر به راهنماییهای دفترچه توجه کند و عمل نماید؛ استفاده از محصول بهینهتر و عمر محصول بیشتر و برای استفاده کننده نتیجه بخشتر خواهد بود و عمل نکردن به دفترچه راهنما و تخطی از فرامین دفترچه راهنما، فرد را از امکانات تعبیه شده در محصول، محروم میسازد.
کدام دفترچه راهنما، معتبرتر و بهتر است؟
- دفترچهای بهتر است که دارای استاندارهای لازم باشد؛
- دفترچهای موثقتر است که به تهیه کننده آن، اعتماد بیشتری باشد؛
- دفترچهای معتبرتر است که تدوین کننده آن، در تولید محصول، نقش اساسی داشته باشد چرا که هیچ کس به اندازه مخترع یا سازنده و یا خالق یک دستگاه، به نحوهی عملکرد و کارکرد بهینه آن دستگاه، واقف نیست؛
- دفترچهای کاملتر و جامعتر است که اطلاعات و جزئیات بیشتری در اختیار مصرف کننده بگذارد؛
- دفترچهای مفیدتر است که تمامی آن چه که مصرفکننده در استفاده بهینه به آن نیاز دارد را ریز به ریز، در بر داشته باشد.
دفترچه راهنمای هستی
- خداوند تبارک و تعالی به عنوان آفریننده هستی و انسانها؛ به مصالح و مفاسد زندگی بشر و خواستهها و احتیاجات فطری آنان و چگونگی تعامل انسانها با طبیعت و هستی آگاه است؛
- از این رو برنامههای نجات بخش و قوانین زندگی انسانها که به تمامه، مطابق با مصلحت انسانها است را، به وسیله پیامبران و جانشینان آنها، ابلاغ فرموده است؛
- خداوند تبارک و تعالی، برای زندگی بهتر و پرثمرتر انسان، کاملترین و جامعترین کتاب راهنمای بشر را در قالب کتاب آسمانی «قرآن کریم» برای بشر به ارمغان آورده است؛
- آن چه یک دفترچهی معتبر و مفید و آن چه یک دفترچهی کامل و جامع نیاز دارد در قرآن کریم به عنوان دفترچه راهنمای زندگی بشر، وجود دارد؛
- «قرآن کریم» تمامی ابعاد وجودی انسان را پوشش داده و برای هر موقعیتی، راهکار و هدایتی ارائه داده است؛
- انسان باید دفترچه راهنمای هستی را دقیق مطالعه نماید، تا شناخت عمیق از خود و جهان هستی به دست آورد و نسبت به برنامهها و دستورالعملهای آن آگاهی کامل داشته باشد تا سعادت دنیا و آخرت خود را تضمین نماید.
تفاوت دفترچههای مرسوم و قرآن کریم
- دفترچههای راهنمای مرسوم، برای راهنمای یک محصول مادی است؛ اما «قرآن کریم» راهنمای زندگی انسان به عنوان یک موجود زندهی روحانی و معنوی است.
- دفترچههای راهنمای مرسوم، به ابعاد فنی یک محصول میپردازد؛ اما «قرآن کریم» به ابعاد معنوی، عرفانی، اخلاقی و اجتماعی بشر میپردازد.
- دفترچههای راهنمای مرسوم، توسط انسان تدوین میشود؛ اما «قرآن کریم» موثقترین کلام یعنی کلام وحی و کلام خداوند است.
- دفترچههای راهنمای مرسوم، توسط انسان نوشته میشود و احتمال نقص یا عیب در آن میرود؛ اما «قرآن کریم» از هر عیب و نقصی مبرا میباشد.
ضرورت فراگیری احکام دین
- سعادت دنیا و آخرت انسان، در گرو عمل به وظایف دینی است و عمل به وظایف دینی در گرو انجام وظیفه، طبق دستور است و انجام وظیفه طبق دستور، در گرو فراگیری دستورالعملهای دین است؛
- آگاهی به وظیفه از آن جهت ضرورت دارد که مقدمه عمل است. تا انسان آگاهی لازم به وظیفه نداشته باشد و نحوه انجام وظیفه را نداند، عمل صحیح برای او امکان پذیر نخواهد بود، چرا که عمل صحیح، فرع آگاهی نسبت به وظیفه و نحوه انجام آن است؛
- هر چه انسان به وظیفه کاملتر و دقیقتر آگاهی داشته باشد و نحوه انجام وظیفه را به درستی بداند؛ وظیفه اصولیتر، صحیحتر انجام خواهد شد؛
- بهرمندی بهتر و بیشتر از فضایل و برکات اعمال عبادی و وظائف دینی، به میزان آگاهی به وظیفه بستگی دارد؛
- از این رو، تمامی ادیان الهی، بر اهمیت یادگیری و عمل به دستورات الهی تاکید داشتهاند و اسلام نیز فراگیری احکام دین را یکی از واجبات مهم و یکی از تکالیف ضروری میداند؛
- بر همین اساس در رسالههای عملیه در باره فراگیری احکام تأکید شده و آمده است: واجب است هر مكلفی احکام شرعی خود را یاد بگیرد تا بتواند تکلیف الهی خود را به طور صحیح انجام دهد.
پس باید
- دستورالعملهای دین را، که از آن به «احکام دین» یاد میشود، به شایستگی فرا گرفت؛
- و به دستورالعملها و «احکام دین» به صورت شایسته عمل نمود؛
- و با عمل به دستورالعملها و «احکام دین» کیفیت زندگی را بهبود بخشید؛
- و سعادت دنیا و آخرت خود را تأمین و تضمین نمود.
کوتاهی نسبت به فراگیری احکام
از نظر اسلام، کوتاهی و اهمیت ندادن به فراگیری احکام مورد مذمت قرار گرفته و سبب گمراهی و خسران دنیا و آخرت دانسته شده است.
پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله کسانی که در فراگیری احکام دین کوتاهی میکنند را توبیخ کرده و میفرماید: «اُفٍّ لِكُلِّ مُسلمٍ لا يَجعَلُ في كُلِّ جُمعَةٍ يَوما يَتَفَقَّهُ فيهِ أمرَ دِينِهِ و يَسألُ عن دِينِهِ»[1] وای بر هر مسلمانى كه هفتهاى يك روز را به كار آموختن امور دينى خود و پرسيدن مسائل دينيش اختصاص ندهد.
امام على عليه السلام ایمانی که با آگاهی نباشد را ناپسند دانسته و میفرماید: «اَيُّهَا النّاسُ لاخَيْرَ فى دينٍ، لا تَفَقُّهَ فيهِ وَ لا خَيْرَ فى دُنيا، لا تَدَبُّرَ فيها وَ لا خَيْرَ فى نُسُكٍ، لا وَرَعَ فيهِ»[2] اى مردم! ديندارى اى كه همراه با فهم و آگاهى نباشد، خيرى در آن نيست و زندگى اى كه همراه با تفكّر نباشد، خيرى در آن نيست و عبادتى كه همراه با تقوا نباشد، خيرى در آن نيست.
امام باقر عليه السلام جوانی احکام دین را فرانگرفته، مستوجب تنبیه میداند و میفرماید: «لَو اُتِيتُ بِشابٍّ مِن شَبابِ الشِّيعَةِ لا يَتَفَقَّهُ فِي الدِّينِ لأَدَّبتُهُ»[3] اگر جوان شيعهاى را نزد من بياورند كه علم دين نمىآموزد، او را تأديب مىكنم.
امام صادق علیه السلام دوری از فهم دین و احکام آن را سبب گمراهی دانسته و میفرماید: «لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَتَفَقّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا یَا بَشِیرُ إِنّ الرّجُلَ مِنْهُمْ إِذَا لَمْ یَسْتَغْنِ بِفِقْهِهِ احْتَاجَ إِلَیْهِمْ فَإِذَا احْتَاجَ إِلَیْهِمْ أَدْخَلُوهُ فِی بَابِ ضَلَالَتِهِمْ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ»[4] هیچ خیری نیست در کسی از اصحاب ما که فهم دین ندارد. ای بشیر، همانا مردی از اصحاب هنگامی که با فهم خودش بی نیاز نشود، به دیگران نیاز پیدا می کند، پس هنگامی که به آنها نیازمند شد، او را وارد مسیر گمراهی خود می کنند، در حالیکه او نمیفهمد.
امام صادق علیه السلام عمل بدون آکاهی نسبت به احکام را حرکت در بیراهه دانسته و میفرماید: «اَلْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ اَلطَّرِيقِ لاَ يَزِيدُهُ سُرْعَةُ اَلسَّيْرِ إِلاَّ بُعْداً»[5] کسی که بدون آگاهی وظایفش را انجام دهد، مانند کسی است که از بیراهه می رود و هر چه تندتر رود از مقصدش دورتر می شود.
امام صادق عليه السلام سخت كوشى در عبادتی که از روی ناآگاهی احکام آن باشد را زیان بار دانسته و میفرماید: «أحسِنُوا النَّظَرَ فيما لا يَسَعُكُم جَهلُهُ و انصَحُوا لأنفسِكُم و جاهِدُوها في طلَبِ معرِفَةِ ما لا عُذرَ لكُم في جَهلِهِ ، فإنَّ لِدِينِ اللّهِ أركاناً لا يَنفَعُ مَن جَهِلَها شدّةُ اجتِهادِهِ في طَلَبِ ظاهِرِ عبادَتِهِ، و لا يَضُرُّ مَن عَرَفَها فَدانَ بها حُسنُ اقتِصادِهِ»[6] درباره آنچه سزاوار نيست از آن ناآگاه باشيد، نيكو بينديشيد و خيرخواه خود باشيد. و در راه شناخت آنچه در ندانستنش هيچ عذرى از شما پذيرفته نيست، بكوشيد؛ همانا دين خدا را اركانى است، كه هر كس آنها را نشناسد، سخت كوشى او در عبادت، سودى به حالش نداشته باشد و هر كس آنها را بشناسد و بدانها اعتقاد داشته باشد، زيانى نخواهد دید.
کوتاهی در فراگیری احکام دین، هیچ بهانهای برای انسان باقی نمیگذارد و در پیشگاه خدا هیچ عذری را باقی نمیگذارد. دانستنیها و آموختنیها بسیار است. بکوشیم ضروریترین و مفیدترینها را بیاموزیم تا روز قیامت و در هنگام سؤال، شرمنده نباشیم.
شیخ انصاری رحمت الله علیه حکم به فسق کسی نموده که مسائل مورد ابتلای خود را ترک کند و در مقام یادگرفتن آنها نباشد.[7]
برای آگاهی بیشتر به مقاله «ضرورت فراگیری احکام از منظر قرآن و حدیث» مراجعه شود.
[1]. بحار الأنوار: ج 1 ص 176 ح 44.
[2]. محاسن، ج 1، ص 65، ح 9.
[3]. المحاسن، ج 1 ص 357.
[4]. اصول کافى جلد 1 ص :40 ح: 6.
[5]. بحارالانوار: ج 1 ص 206.
[6]. الإرشاد: 2/205.
[7]. اجود التقریرات: ج 1 ص 158.
دیدگاهتان را بنویسید