قانون مقابله به مثل

یکی از دکترین دفاعی در برابر زیاده‌خواهی‌ها و ماجراجویی‌ها «مقابله به مثل» و «ضربه در برابر ضربه» است، قانون «مقابله به مثل» برای دفع شرّ و ایجاد امنیت است و به عنوان یک فضیلت، یک حرکت عادلانه، یک تکلیف و یک اصل مسلم قرآنی و حقوقی شناخته می‌شود و ترک آن بستر ساز ظلم و تجاوز بیشتر است./

یکی از دکترین دفاعی در برابر زیاده‌خواهی‌ها و ماجراجویی‌ها «مقابله به مثل» و «ضربه در برابر ضربه» است، قانون «مقابله به مثل» برای دفع شرّ و ایجاد امنیت است و به عنوان یک فضیلت، یک حرکت عادلانه، یک تکلیف و یک اصل مسلم قرآنی و حقوقی شناخته می‌شود و ترک آن بستر ساز ظلم و تجاوز بیشتر است.

این قانون در قاعده مقابله به مثل مانند قصاص هم جاری است که باید پاسخ باید «بمثل» و همسان باشد. یعنی نه ضعف نشان داده شود که دشمن جری‌تر شود، و نه از مرز عدالت خارج شده و به بی‌گناهان آسیب برسد، مسلمان باید صلح‌طلب باشد اما نباید ذلت‌پذیر باشد.

حضرت امام علی عليه السلام قانون «مقابله به مثل» را این گونه بیان می‌فرماید : «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَيْثُ جَاءَ، فَإِنَّ الشَّرَّ لَا يَدْفَعُهُ إِلَّا الشَّر»[1] سنگ را از همان جايى كه پرت شده، پرت کنید، كه شر را جز شر پاسخى نيست. و در زبان فارسی هم این قانون به صورت اصطلاح ادبی آمده است «کلوخ انداز را پاسخ سنگ است» در حقیقت زور است که زورگو را سر جایش می‌نشیند.

قرآن کریم قانون «مقابله به مثل» را این گونه بيان می‌فرماید: «الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَالْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقينَ»[2] ماهِ حرام، در برابر ماهِ حرام! و تمام حرامها، قابلِ قصاص است و به طور كلّى، هركس به شما تعدی كرد، همانند آن بر او تعدى كنيد! و از خدا بپرهيزيد و بدانيد خدا با پرهيزكاران است.

قرآن کریم در آیه ديگر قانون «مقابله به مثل» این گونه بیان می‌فرماید: «وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلاَ تَعْتَدُوا إِنَّ اللهَ لاَ يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ» و در راه خدا، با كسانى كه با شما مى جنگند، نبرد كنيد! و از حدّ تجاوز نكنيد ، كه خدا تعدّى كنندگان را دوست نمى دارد.

باز قرآن کریم در آیه ديگر قانون «مقابله به مثل» این گونه بیان می‌فرماید: «وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ» و به هنگام نبرد با مشركان، دسته جمعى پيكار كنيد، همانگونه كه آنها دسته جمعى با شما پيكار مى كنند؛ و بدانيد خداوند با پرهيزكاران است.

باز قرآن کریم در آیه ديگر قانون «مقابله به مثل» این گونه بیان می‌فرماید: «وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ»[3] و دشمنانی که از هیچ ستمی باز نمی‌ایستند؛ هر کجا یافتید، به قتل برسانید و از جایی که شما را بیرون کردند بیرونشان کنید و فتنه گری از قتل وکشتار بدتر است و کنار مسجدالحرام با آنان نجنگید مگر آنکه در آنجا با شما بجنگند؛ پس اگر با شما جنگیدند، آنان را به قتل برسانید که پاداش وکیفر کافران همین است.